10/01/2026
Rezarta Gagani
Porta nr 13
Kanë kaluar njëzet e pesë vjet nga hera e fundit që kam qenë këtu, një çerek shekulli harresë që s’e kam quajtur kurrë me emrin e saj.
Asgjë nuk ka ndryshuar, as kalldrëmi që të ndal hapat, si një kujtim që nuk të lë të ecësh; as ajo portë që rri përballë me durimin e një gjykatësi që i di të gjitha, por pret të rrëfehesh vetë.
Kjo është ajo që më tremb më shumë: fakti që ajo më njeh.
Dhe më njeh më mirë se njerëzit me të cilët kam ndarë vitet.
Nuk e di nëse kam ardhur për të kërkuar falje, për të dhënë një dëshmi, apo thjesht për t’i bërë një vizitë të vdekurës që ende merr frymë.
Dhe porta rri aty, e rëndë, e palëvizshme, e mbështetur mbi muret e saj të bardhë, që nuk janë më aq të bardhë sa dikur.
Gëlqerja është plasaritur në vende që sytë e mi nuk i kishin vënë re më parë.
Kam kaluar aq herë përmes saj:
ndonjëherë duke nxituar,
ndonjëherë duke u ndalur për të marrë frymë thellë;
herë duke e shtyrë me forcë,
herë duke e mbyllur ngadalë pas vetes.
Dhe ajo ka qenë gjithmonë aty, duke më parë të vij e të shkoj, duke më pritur dhe përcjellë pa thënë asnjë fjalë, me mirëkuptim gjithnjë, ndoshta më shumë nga ç’doja.
Porta, sikur më dëgjon mendimet, nis të fëshfërisë lehtë, si të më sfidojë, duke më ndezur një kureshtje që nuk më lë të qetë.
Ndjehem si ai i dënuari me vdekje që e di saktësisht kohën që i ka mbetur dhe, prapë, kundër çdo logjike, shpreson për një mrekulli.
Qëndroj e ngrirë, e kapur mes frikës nga ajo që do të gjej dhe shpresës naive se ndoshta, përtej derës, gjendet akoma një copëz e imja e pafajshme që e kam harruar aty.
Një kujtim, një histori.
Shpesh jam ndier e huaj brenda këtyre mureve.
Një lloj mysafire e padukshme që shikonte gjithçka, por nuk prekte asgjë.
Ka familje që dashurinë e tregojnë me përkëdheli.
Ka familje që dashurinë e vendosin në raft, si takëm festash, që nxirret vetëm në raste fatkeqësish.
E jona ishte më shumë si një objekt i rëndë muzeu:
askush nuk guxonte ta prekte, por duhej të ishe mirënjohës që ishte aty.
Afeksioni nuk shprehej, veçse kur dikush bëhej pishman, dhe as atëherë nuk vinte si pendesë, por si një rregullore morale që lexohej me zë monoton.
Ndonjëherë më dukej sikur muret e shtëpisë kishin më shumë ngrohtësi sesa trupat që qarkullonin nëpër të.
Dhe nëse ndjenjat merrnin guximin të dilnin, rrinin në prag si letra pa postë:
as dërguar, as pranuar.
Kur pakënaqësia kapte tavanët e vjetër të drurit, ato kërcisnin së bashku me zërat e lodhur që i mbulonin dhe, përsëri, thuhej:
“Për të mirën tuaj…”
E dëgjoja dhe mendoja: ndoshta dashuria nuk është për t’u ndier, por për t’u përballuar.
Ajo ishte më shumë si një leckë e vjetër, e harruar në një cep: ekzistonte, por pa përdorim të qartë.
Dhe megjithatë, ajo ishte aty:
në një çaj të përgatitur në heshtje,
në një derë të mbyllur butë për të mos trazuar një dhimbje të lodhur në një dhomë tjetër.
Heshtjet nuk ishin paqe; ishin burgje të vogla, të ndërtuara me duar të lodhura.
Dashuria ishte një arsyetim për dhimbjen.
Një vello e nderuar mbi çdo plagë.
Dhe ndoshta, pikërisht në atë mënyrë primitive të të duruarit, gjetëm mënyrën tonë të mbijetesës.
Pa shumë fjalë.
Pa shumë kuptime.
Vetëm një durim i trashëguar si një send i vyer,
një trashëgimi që nuk të mësonte si të jetoje më mirë,
por si të mbijetoje pa e pyetur më veten përse.
Në shtëpinë tonë, askush nuk thoshte “jam i mërzitur”.
Por një filxhan kafeje i lënë përgjysmë mbi tryezë mund të tregonte një histori të tërë.
Nuk kishte nevojë për rrëfime të gjata;
një psherëtimë e vendosur në momentin e duhur mund të kishte po aq peshë sa një monolog i tërë.
Dikush e përdorte heshtjen si armë,
për t’i bërë të tjerët të ndiheshin fajtorë pa qenë nevoja të thuhej asgjë.
Të tjerë e përdornin si mburojë,
për të mos lejuar askënd të shihte më thellë seç duhej.
Ndonjëherë, gjatë mbrëmjeve të vona,
kur hapat ngjiteshin ngadalë nëpër shkallët e drunjta,
mund të dëgjoje një bisedë që nuk bëhej me fjalë.
E kuptoje ose nuk e kuptoje; kjo ishte puna jote.
E megjithatë, mrekullia e trurit është se kujton.
Edhe atë që s’duhet.
Edhe atë që s’ka shije të mirë.
Lajmet e reja në shtëpinë tonë nuk vinin kurrë si dhurata të paketuara bukur.
Ato shpërthenin, shpesh në momentin më të gabuar, dhe pastaj secili gjente mënyrën e tij për t’i përtypur.
Nëna dikur më tregoi sesi u prit në shtëpi lajmi i ardhjes sime.
Gjyshja e mësoi ndërsa po paloste disa peceta mbi tryezë.
— Si kështu?!
Kaq papritur?!
Pa folur njëherë me të mëdhenjtë?!
Zëri i saj e thithi gjithë ajrin e dhomës.
Askush nuk e pyeti kush ishin “të mëdhenjtë”.
Dihej.
Nuk ishin prindërit e fëmijës së ardhshëm,
as ndonjë autoritet moral.
Ishte ajo.
Nëna nuk foli.
Gjyshja hodhi një nga pecetat që kishte palosur me aq përpikmëri.
Pastaj, me një zë të ulët, pothuajse për vete, tha:
“Një gojë tjetër për të ushqyer…”
Fjalët nuk ranë në tokë.
U shkrinë në mure, në tavanet që kërcisnin, në heshtjet që zmadhoheshin në çdo qoshe.
Dhe pikërisht atëherë, pa asnjë lëvizje dramatike, gjyshi mori librin e parë që i ra në dorë dhe e futi fytyrën brenda.
Një manovër e stërholluar.
Një zgjedhje e vjetër.
Tani jam sërish këtu, përballë kësaj porte.
Me një barrë në kraharor që nuk di si ta lëviz.
Një faj pa emër, i trashëguar si gen.
Gjyshja nuk është më, por e dëgjoj ende, sikur jehona e zërit të saj të kishte mbetur e ngjitur pas mureve, duke vëzhguar mos vallë ndokush ka bërë një marrëzi tjetër pa e pyetur atë më parë. Gjyshi… ai ndoshta është ende pas ndonjë libri diku, edhe pse tani e lexon pa ndier nevojën për t’u fshehur. Dhe, në një mënyrë të çuditshme, mendoj se do të doja të kisha ndonjë libër me vete tani, thjesht për të mos u ndjerë kaq e zbuluar para kësaj dere.
“Një gojë tjetër për të ushqyer”…Fjalët e gjyshes më vijnë në mendje dhe më bëjnë të buzëqesh lehtë.
Nëse do të më shikonte sot këtu, gjyshja do ta quante këtë kthim “të kotë”,
ndërsa gjyshi do ta quante të “pashmangshëm”.
