07/07/2025
वाह! कत्ति मीठो अनि झलझल्ती सम्झना। त्यो पुरानो जमाना, जतिबेला घर-घरमा टिभी हुनु ठूलो कुरा मानिन्थ्यो, अझ सोलारबाट चल्ने टिभी त सपनामै हुन्थ्यो।
स्मरण गर्नुहोस् त्यो समय घरमा बिजुली नै थिएन, कतिपय ठाउँमा रातभरि कालो अन्धकार। जसको घरमा सोलार प्यानल थियो, त्यो घर चाहिँ गाउँकै 'पावरहाउस' जस्तो हुन्थ्यो। अनि जसले 'ब्ल्याक एन्ड ह्वाइट' टिभी ल्याएको थियो, त्यो घर साँझ पर्नासाथ सानो चलचित्र हल बन्न पुग्थ्यो।
राती आँगनमा प्लास्टिकको म्याट वा डोको पल्टाएर बसिन्थ्यो। टिभी घरभित्र होइन, सीधै आँगनमा निकालिन्थ्यो। कारण के थियो भने एन्टेना ठूलो बाँसको टुप्पोमा बाधेर ठाडो उभ्याइन्थ्यो, अनि छत चढेर वा आँगनमै उभिएर घुमाइन्थ्यो। टिभीको छेउमा एउटा मान्छे "आयो? सफा आयो?" भनेर कराउँथ्यो। माथि बाँस सम्हालेर बसेको मान्छे "अलिक देब्रे? अलिक दाहिने?" भन्दै घुमाइरहन्थ्यो।
सिग्नल मिल्यो भने सबैले तालि बजाउँथे। टिभीको स्क्रिनमा 'भिडियो देखिएपछि मानौं, ठूलो युद्ध जितेजस्तो गर्व हुन्थ्यो।
रामायण, महाभारत हेर्न बुढाबुढी, केटा-केटी सबै जम्मा हुन्थे। कतिले खुट्टा नटेक्दा फुसफुसाउँथे "जुत्ता खोल है, आँगन सफा राख्नुपर्छ।"
कसैले ढिला गर्यो भने चिल्ला चिल्ला हुन्थ्यो "धेरै हल्ला नगर, आवाज सुनिदैन।" कहिलेकाहीँ राती हल्का बतास चल्यो कि बाँस हल्लिन्थ्यो, एन्टेना घुम्थ्यो अनि स्क्रिनमा 'हिउँ' पर्यो। फेरि दौडिएर बाँस सम्याइन्थ्यो। अनि बिच-बिचमा टिभी माथि राखिएको रंगीन कागज वा ट्रान्स्पेरेन्ट प्लास्टिकले 'रंगीन' झल्को दिने प्रयास पनि गरिन्थ्यो। ब्ल्याक एन्ड ह्वाइट टिभीलाई निलो र रातो प्लास्टिकको कागज टाँसेर नक्कली 'कलर टिभी' बनाउने चलन थियो। बच्चाहरूले त साँच्चै नै रंगीन देख्छु भन्ने गर्थे।
सोलारको ब्याट्री सकिन लाग्दा त डरै लाग्थ्यो। आधा कार्यक्रम सकिएपछि ब्याट्री डाउन भयो भने सारा गाउँको मन खिन्न हुन्थ्यो। "ब्याट्री चार्ज छैन," भनेर कार्यक्रम रोक्दा झन् केही समय सबै मुखामुख गर्थे। अनि अर्को दिन सोलार चार्ज भएपछिको प्रतिक्षा अझ मिठो हुन्थ्यो।
त्यो जमाना टेक्नोलोजीको सीमितता भएर पनि आत्मीयता, प्रेम र सहभागिताले भरिएको थियो। अहिले जस्तो प्रत्येक कोठामा व्यक्तिगत मोबाइल र टिभी नभएर सबै मिलेर, सँगै बसेर रमाइलो गर्ने, एउटै दृश्य हेर्दै हाँसो र आँसु साट्ने जमाना थियो।
एउटा टिभीले सारा गाउँलाई नजिक बनाएको, सोलारको एउटा ब्याट्रीले सबैलाई आशा दिएको, अनि बाँसको एन्टेनाले आकाश चुम्ने सपना देखाएको त्यो मीठो समय।
अझ "वाकमेन" (Walkman) किनेको मानौं त्यो ठुलो उपलब्धि जस्तै हुन्थ्यो। कानमा हेडफोन लगाएर मनपर्ने गीतहरू बजाउँदा मान्छेहरू आफूलाई स्टार झैँ महसुस गर्थे। गीत सकिएपछि फेरि रिवाइन्ड गर्न क्यासेटलाई सिँकाले अगाडि-पछाडि घुमाउनु पर्थ्यो। त्यो पातलो सिँक, कलम, वा पेन्सिल प्रयोग गरेर टेप रोल मिलाउने काम, आज सम्झँदा रमाइलो लाग्छ। कहिलेकाहीँ क्यासेटको टेप अड्किन्थ्यो, अनि त्यसलाई कोमलतापूर्वक तानेर मिलाउनु पर्ने हुन्थ्यो, त्यही चासोमा रमाइलो लुकेको हुन्थ्यो।
कोठाको भित्तामा पोस्टर टाँस्ने जमाना थियो। राजेश हमाल, निरूता सिंह, श्रीकृष्ण श्रेष्ठ,जल शाह,दिलिप रायमाझी,निखिल उप्रेती जस्ता हिरो-हिरोईनहरूको फोटोहरू सबैको कोठामा देखिन्थे। कतै रामायण र महाभारतको पोस्टर, कतै फिल्मी पत्रिकाबाट काटिएका तस्बिरहरू, सबै आफ्नै ठाउँमा गर्वका साथ टाँसिन्थे। त्यो पोस्टरहरू हेर्दै मनमा सपना पलाउँथ्यो "एउटा दिन म पनि यस्तै स्टार बन्ने।"
बिहान रेडियो बजाउने बानी थियो। तेल लगाएर कपाल मिलाउँदै, रेडियो नेपालबाट बज्ने गीतहरू सुन्दा चित्त बुझ्थ्यो।
एक जमाना थियो, जतिबेला रेडियो भनेको घरको अभिन्न हिस्सा हुन्थ्यो। बिहान सबेरै घर-घरमा रेडियोको आवाज गुन्गुनाउँथ्यो। समाचार, गीत–संगीत, लोकदोहोरी अनि 'हाम्रो गीत हाम्रो संगीत' सुन्न नपाए दिन नै अधुरो जस्तो लाग्थ्यो। तर रेडियो चलाउन चाहिँ चाहिन्थ्यो ठूलो डब्बा जस्तो 'ड्राइ सेल' ब्याट्री। त्यो ब्याट्री चल्दै जाँदा विस्तारै पावर घट्थ्यो। सुरुमा आवाज पातलो बन्थ्यो, गीत बझँदा फुसफुस आवाज आउँथ्यो, अनि सबैलाई थाहा हुन्थ्यो "अब त ब्याट्री सकिन थाल्यो।"
नयाँ ब्याट्री किन्न त पैसा चाहिन्छ, तर हरेकपटक कहाँ सम्भव हुन्थ्यो र? त्यसैले चल्थ्यो गाउँघरको घरेलु उपाय।
ब्याट्री निकालेर मुखले टोक्ने चलन निकै सामान्य थियो। टोकेपछि ब्याट्री तातो हुन्छ भन्ने विश्वास थियो। त्यो नुनिलो स्वादले खासै फरक पर्दैनथ्यो, तर टोक्दा मानौं ब्याट्रीमा पुनर्जीवन आउँथ्यो। फेरि रेडियोमा राख्दा केही समय त रेडियो फेरि गुञ्जिन्थ्यो।
यसबाहेक अर्को प्रसिद्ध उपाय थियो ब्याट्रीलाई घाममा सुकाउने। साना बालबालिकालाई 'ब्याट्री सुकाइदे है' भनेर जिम्मा दिइन्थ्यो। आँगनको माटोमा, ढुङ्गाको माथि वा घरको छानामा घाममा राखिदिएपछि ब्याट्री तताएर फेरि चल्छ भन्ने आस्था थियो। सूर्यको घामले ब्याट्रीमा शक्ति फर्किन्छ भन्ने विश्वासले सधैं आशा पलाउँथ्यो। अनि ब्याट्री फेरि रेडियोमा जाँच्दा, गीत बज्यो भने सबैको अनुहारमा खुशी छाउँदै आउँथ्यो।
रेडियो केवल खबर वा गीतको स्रोत मात्र थिएन, त्यो त घरको सदस्य जस्तै थियो। बिहान 'कोमल वली दिदीको गहकिलो आवाजमा समाचार सुन्दा देशको खबर थाहा हुन्थ्यो। दिनभरि लोकगीत, तीजको दोहोरी, अनि बेलुकाको 'माछापुच्छ्रे एफएम' सुन्दा थकाइ मेटिन्थ्यो। रेडियो बिग्रियो भने टेक्निसियन कहाँ लैजानुपर्थ्यो, तर ब्याट्री सुकाउने, टोकेर मिलाउने, तार जाँच्ने काम घरमै हुन्थ्यो। रेडियोबाट 'झ्याप्प' आवाज आउँदा सबै चुप लाग्थे, धैर्यतापूर्वक सुन्थे "कसले बोल्छ, के नयाँ खबर आउँछ?"
त्यो बेलाको रेडियो सानो आकारको भए पनि त्यसले हजारौँ सपना बोकेको हुन्थ्यो। गाउँभरि सूचना, मनोरञ्जन अनि माया बोक्ने माध्यम थियो। रेडियोको त्यो मीठो आवाज, ब्याट्री सुकाउने चलन, मुखले टोक्ने प्रयास आज सम्झिँदा कति रमाइलो लाग्छ।
आजका आधुनिक प्रविधिको जमाना आए पनि ती पुराना दिनहरू, रेडियोसँग जोडिएका ती मिठा यादहरू कहिल्यै बिर्सन सकिन्न। ब्याट्री टोक्दै, घाममा सुकाउँदै, गीत सुन्दै बितेका ती दिनहरू सधैं दिलको कुनामा जिन्दगीभर गुञ्जिरहन्छन्।
त्यो समयको मोबाइल भन्नु कागजमा चिठी लेख्ने नै थियो। कसैलाई सम्झिएपछि चिठी लेखिन्थ्यो, पोस्ट बक्समा हालिन्थ्यो, अनि दिनहुँ पोस्टम्यानको पर्खाइ हुन्थ्यो। प्रेम, रिस, गुनासो सबै चिठीमार्फत व्यक्त हुन्थ्यो।
अनि सम्झिनुस्, पिकनिक जाने, साथीसँग फोटो खिचाउने, अनि त्यो फोटो हेर्न महिनौँ पर्खिनुपर्ने! क्यामेरामा रोल सकिएपछि स्टुडियोमा दिइन्थ्यो, अनि धैर्यतापूर्वक विकास हुने दिन कुरिन्थ्यो। फोटो बिग्रियो भने रिस, राम्रै आयो भने चित्तबुझ्दो।
अनि त्यो त झन् झनझनाउने मीठो बाल्यकालको अर्को किस्सा! चुइंगमको स्टिकर भन्ने बित्तिकै आज पनि धेरैलाई पुराना दिनको सम्झना आउँछ।
त्यो बेला बजारमा "बबलगम" वा "चुइंगम" किनेर खाने मात्रै होइन, त्यसभित्र पाइने रंगीन स्टिकर संकलन गर्ने ठूलो सौख हुन्थ्यो। विशेषगरी हिरो-हिरोइन, कार्टुन क्यारेक्टर, सुपरहीरो, अनि विदेशी खेलाडीहरूका तस्बिर भएका स्टिकर चुइंगम खोल्दा देखिन्थ्यो। त्यो स्टिकर पाउनु, मानौं लाट्री लागेको जस्तो खुसी हुन्थ्यो।
बालबालिकाहरू त्यो स्टिकर हातको पाखुरामा, कापीको छेउमा, स्कुलको झोलामा, मोबाइल नभएको बेलामा टर्च वा पेनको खोलमा टाँस्ने गर्थे। हातमा टाँस्दा अझ गज्जब देखिन्थ्यो। केही स्टिकर पानीले च्यातिए पनि नयाँ स्टिकर फेरि टाँस्ने।
केटाकेटीहरूबीच प्रतिस्पर्धा चल्थ्यो "मेरो स्टिकर राम्रै छ," "मेरो हिरोको स्टिकर छ," भनेर देखाउन। कतिले स्टिकर जम्मा गरेर कापीको पछाडि संग्रह गर्थे, मानौं संग्रहालय जस्तै बनाउँथे। कसैको हातमा स्पाइडरम्यान, कसैको हातमा शाहरूख खान, त फेरि कसैको हातमा मोटर बाइक वा "love" लेखिएको स्टिकर देखिन्थ्यो।
बजारमा गएको बेला बाबुआमालाई भन्दै कराउँथे "मलाई पनि चुइंगम किनिदिनु न, स्टिकर आउनेवाला।" चुइंगमको स्वादभन्दा धेरै चासो त्यो स्टिकरको हुन्थ्यो।
सम्झिनुस्, त्यही स्टिकरहरू साटासाट गर्ने चलन थियो। आफूलाई नपर्ने स्टिकर साथीलाई दिएर चाहिने स्टिकर फिर्ता माग्ने। कसैले स्टिकर फुकालेर अर्को ठाउँमा सर्छ भन्थे, तर एक पटक टाँस्दा त्यो फेरि कहिले राम्रोसँग टाँसिँदैनथ्यो।
आज स्मार्टफोनमा लाखौँ फोटो छन्, तर त्यो बेला हातमा टाँसिएको सानो स्टिकरले दिनभर हर्षित बनाउँथ्यो।
साधारण चुइंगम, तर साथमा आएको त्यो रंगीन स्टिकर हाम्रो बाल्यकालको गर्व र रमाइलो।
त्यो जमाना गएकै हो, तर त्यही पुराना यादले आजको मुटु न्यानो बनाउँछ। आज त सबै थिच्ने बटनमै सीमित छ, तर त्यो समयको हरेक सानो प्रयासमा भावना, संघर्ष र सम्झना मिसिएको हुन्थ्यो।
पुराना यादहरू जुन सम्झिँदा आँखामा आँशु आउँछ तर मन मुस्कुराउँछ। त्यो जमाना टेक्नोलोजीले जितेको होइन, आत्मीयताले बाँचिरहेक़ो जमाना थियो।
"यो कन्टेन्ट मेरो समय, मिहिनेत र भावना मिलाएर बनाएको हुँ। कृपया यसलाई कपि गरेर आफ्नो पेजमा नहाल्नुहोला। धन्यवाद।"
तोरण गुरूङ✍️
